Moet kunst ook in de smaak vallen?

Blijkbaar heb ik een raar brein.

"Gij hebt toch een raar brein, zene. Allez, het is wel grappig, maar ook raar."

Dat zei mijn man toen ik hem liet zien waar ik op dit moment aan werk.

En eerlijk? Ik kan hem ergens geen ongelijk geven. 😅 Twee benen, een vis, een rode mond en bovenaan nog een soort hoofd… Het is niet meteen het soort combinatie dat je elke dag tegenkomt.

Maar ja, zo gaat dat soms in mijn hoofd. Dingen komen samen, ideeën krijgen een eigen leven en voor ik het goed en wel besef, ben ik weer iets aan het maken dat ik zelf niet helemaal had zien aankomen.

Als mensen mijn werk vreemd vinden, hoor ik weleens: "Mmmm… speciaal."

Je kent dat wel. Die kleine pauze, dat veelbetekenende "mmm" en dan dat ene woord dat alle kanten uit kan. 😅 Soms vraag ik me af wat er precies achter schuilgaat. Vinden ze het vreemd? Niet mooi? Of weten ze gewoon niet goed wat ze ermee aan moeten?

Misschien is "speciaal" ook gewoon een handig woord als je niet meteen weet wat je ergens van moet denken. 😉

Van techniek naar een eigen wereld

Ik heb jarenlang veel aandacht besteed aan waarnemen, techniek en het goed kunnen weergeven van iets. Maar de laatste tijd merk ik dat ik mijn aandacht aan het verleggen ben. Ik wil niet alleen tonen wat ik technisch kan, maar ook meer ruimte geven aan mijn eigen ideeën, associaties en verbeelding. Ik wil mijn eigen wereld vormgeven.

Dat betekent ook dat ik anders naar mijn werk begin te kijken. Wanneer ik iets teken dat herkenbaar is en technisch goed uitgewerkt, kan ik vrij gemakkelijk beoordelen of het geslaagd is. Maar hoe doe je dat bij een werk waarin onverwachte beelden en vormen samenkomen? Waarin het niet alleen gaat om wat je ziet, maar ook om de associaties, de spanning of de betekenis die uit die combinatie ontstaat?

Ik merk dat ik meer durf te experimenteren. Ik zoek, probeer, combineer en ontdek. Soms weet ik vooraf niet precies waar ik zal uitkomen. Dat is net het interessante eraan: ik hoef niet altijd op voorhand te weten hoe iets er uiteindelijk zal uitzien.

Maar die vrijheid brengt ook vragen met zich mee. Wat maakt zo'n werk sterk? Wanneer klopt een combinatie niet alleen voor mij, maar ook als beeld op zichzelf? Moet iemand begrijpen wat ik ermee bedoel, of mag iedereen er iets anders in zien?

Voor mezelf voelen de combinaties die ik maak niet vreemd. Ze ontstaan vanuit mijn eigen gedachten en ideeën en op het moment dat ik ze maak, klopt het geheel voor mij. Maar ik weet natuurlijk niet hoe ze overkomen bij iemand die mijn gedachten niet kent. Spreekt het werk aan? Roept het iets op? Blijft het hangen? Of haakt iemand net af omdat het niet meteen herkenbaar is?

Wie bepaalt wat goede kunst is?

Ik vraag me soms ook af hoeveel de context waarin kunst getoond wordt, mee bepaalt hoe mensen ernaar kijken.  

Een gerenommeerde galerie maakt een werk niet automatisch beter, maar geeft het misschien wel een zekere geloofwaardigheid. Iemand heeft er bewust voor gekozen om het te tonen. Daardoor zijn bezoekers mogelijk eerder geneigd om langer te kijken en verder te denken dan hun eerste reactie.

Misschien krijgt een werk in zo'n context de ruimte om vreemd te zijn, vragen op te roepen of niet meteen mooi gevonden te worden. Terwijl datzelfde werk ergens anders misschien sneller wordt afgedaan als iets wat geen kunst kan zijn.

Hoeveel wordt onze blik op kunst eigenlijk beïnvloed door de mensen en instellingen die haar erkennen? Wat als je die context of ruggensteun niet hebt? Moet je werk dan meer op eigen kracht overtuigen? Wordt er sneller verwacht dat het aanspreekt, herkenbaar is of mooi genoeg om boven de zetel te hangen? Of mag het ook verrassen, schuren en de kijker even op het verkeerde been zetten?

Ik weet het niet. Maar nu ik met mijn eigen werk meer experimenteer, vraag ik me af hoeveel vrijheid er is om je eigen koers te varen, ook wanneer je werk niet meteen bij iedereen in de smaak valt.

Leven van mijn kunst

En dan is er natuurlijk ook nog de verkoopbaarheid. Ik ben zelfstandig en verdien mijn inkomen met kunst, in de ruime zin van het woord. Dat betekent dat ik niet alleen kan vertrekken vanuit wat ik zelf interessant vind, maar ook moet nadenken over hoe ik met mijn kunst mijn inkomen verdien.

Tegelijk is kunst voor mij meer dan iets maken waarvan ik hoop dat het verkoopt. Ik wil ook ruimte hebben om te experimenteren, nieuwe ideeën uit te werken en mijn eigen beeldtaal verder te verkennen. Want hoe meer mogelijkheden ik heb om van mijn kunst te leven, hoe meer tijd en ruimte er ontstaat om ook dat werk te maken.

Dat evenwicht zoeken is niet altijd eenvoudig. Ik wil rekening houden met de realiteit van het zelfstandig zijn, zonder dat de vraag wat verkoopbaar is volledig bepaalt welke richting ik met mijn eigen werk uitga.

Ik wil mijn werk niet moeilijk maken om het moeilijk te maken. Maar ik wil mezelf evenmin beperken tot wat mensen al kennen of verwachten. Ik maak wat ik maak. Ik kan niet anders. 

Ik wil blijven onderzoeken wat ik met mijn eigen beeldtaal kan vertellen en hoe ik ideeën kan vormgeven. Soms zit dat in een onverwachte combinatie van beelden, soms in symboliek of tekst, en soms ook in humor. Mijn werk is vaak verhalend, al is het verhaal niet altijd meteen duidelijk of voor iedereen hetzelfde.

Maar wat is mooi eigenlijk?

Niet iedereen zal alles even geslaagd vinden. Dat hoeft ook niet. Ik vind zelf ook niet alles mooi, en soms vraag ik me af wat het nu precies is dat een werk voor mij interessant maakt.

Wat de ene persoon prachtig vindt, kan voor iemand anders maar saai zijn. Misschien zoek ik in een werk niet alleen schoonheid, maar ook iets wat me verrast, aan het denken zet of nieuwsgierig maakt. Iets met een verhaal, een knipoog of een betekenis die zich soms meteen laat zien en soms pas later duidelijk wordt. Een beeld dat blijft hangen, omdat het iets oproept of omdat je er op verschillende manieren naar kunt kijken.

Dat betekent niet dat iets niet mooi mag zijn. Maar mooi alleen is voor mij niet altijd voldoende om geboeid te blijven. En misschien ligt dat voor iedereen anders.

Ik ben vooral benieuwd naar wat er gebeurt wanneer mensen mijn werk bekijken. Wat zien zij erin? Welke associaties roept het op? Misschien ontdekken ze iets wat ik er zelf bewust in heb gelegd, of zien ze er net iets in waar ik zelf nog niet aan gedacht had.

Moet kunst dan in de smaak vallen? 

Misschien hoeft kunst niet door iedereen mooi gevonden te worden. Misschien mag ze gewoon iets teweegbrengen: verrassen, een glimlach oproepen of vragen doen ontstaan, zonder dat iedereen meteen begrijpt wat hij ziet.

Misschien hoef ik daar nu nog geen sluitend antwoord op te hebben.

Voorlopig geef ik dat rare brein van mij gewoon wat meer ruimte. En ik ben benieuwd waar het me brengt. 😉